| |
| Η Καρδίτσα πρώτη ελεύθερη πόλη στην Ευρώπη. |
| |
|
Το 1941 και ως τα μέσα του 1942 οι Ιταλοί ελέγχουν ακόμη και τον Ορεινό όγκο του νομού Καρδίτσας. Από το φθινόπωρο όμως του 1942, μόνο με τα κιάλια βλέπουν το βουνό! Οι λιγοστοί Έλληνες αντιστασιακοί άρχισαν ήδη να πληθαίνουν και να παρενοχλούν τον εχθρό. Ανατινάζουν τη σιδηροδρομική γέφυρα του Καράμπαλη καθώς και τη γέφυρα στους Στεφανουσαίους μεταξύ Καρδίτσας και Τρικάλων. Η σιδηροδρομική συγκοινωνία διακόπτεται και ο δρόμος Καρδίτσας - Τρικάλων είναι σε τόσο κακή κατάσταση, ώστε για να έλθει ενίσχυση από τα Τρίκαλα χρειάζονταν πολλές ώρες. Τώρα πια οι Ιταλοί φοβούνται επίθεση ακόμη και στους στρατώνες τους. Κάνουν απανωτές συσκέψεις και τέλος παίρνουν τη μεγάλη απόφαση. Το βράδυ της 10ης Μαρτίου 1943 επιβάλλουν απαγόρευση της κυκλοφορίας και στην πόλη και την ίδια νύχτα φεύγουν σαν κλέφτες προς τα Τρίκαλα. Το πρωί της 11ης Μαρτίου 1943 οι Καρδιτσιώτες ξύπνησαν σε μια πόλη ελεύθερη. Στις 12 Μαρτίου τα τμήματα της Αντίστασης μπαίνουν συνταγμένα στην πόλη, γίνεται παλλαϊκή συγκέντρωση, εκφωνούνται λόγοι και επικρατεί μεγάλος ενθουσιασμός.
Η Καρδίτσα είναι πια η πρώτη ελεύθερη πόλη σε ολόκληρη την Ευρώπη. |
| |
| Τον Οκτώβρη του 1943, ύστερα δηλαδή από 10 μήνες, η Καρδίτσα καταλαμβάνεται εκ νέου, αυτή τη φορά από τους Γερμανούς οι οποίοι συνεχίζουν την κατοχή ως το Σεπτέμβρη του 1944. Η αντίσταση συνεχίζει με μεγαλύτερη ένταση τον αγώνα. Η κυβέρνηση του βουνού βρίσκεται στο Πετρίλο. Στη Νευρόπολη λειτουργεί το Αντάρτικο Αεροδρόμιο. Δίνονται πια μάχες εκ παρατάξεως στα βουνά, στον κάμπο, ακόμη και μέσα στην πόλη, στη Ριζάβα (ριζοβούνι), στο Τσαούσι (Γεωργικό), στο Παλιόκαστρο (Μητρόπολη), στο σταθμό Φαναρίου, με αποκορύφωμα τη "μάχη της σοδειάς". Οι γερμανοί δεν νιώθουν πια ασφαλείς στην Καρδίτσα. Η ανασφάλεια τους αποθηριώνει και προβαίνουν σε σκληρά αντίποινα στον άμαχο πληθυσμό με ομαδικές εκτελέσεις πατριωτών, καταστροφές και εμπρησμούς. Τον Αύγουστο του 1944 αρχίζει η αντίστροφη μέτρηση για τους Γερμανούς. Τα συνεχή χτυπήματα των ανταρτών, η γεωγραφική θέση της Καρδίτσας (η πόλη βρίσκεται σε μικρή απόσταση από τα Άγραφα) η κατάρρευση του ανατολικού μετώπου και η προέλαση των Ρώσων (που δημιουργούν κίνδυνο αποκοπής των Γερμανών στα Βαλκάνια) όλα αυτά τους αναγκάζουν να εγκαταλείψουν την Καρδίτσα τις πρωινές ώρες της της 2ας Σεπτέμβρη 1944. Η Καρδίτσα ελευθερώνεται από την ξένη κατοχή οριστικά. κάθε χρόνο οργανώνει εκδήλωση μνήμης για τους πεσόντες Καρδιτσιώτες με ομιλίες, κατάθεση στεφάνων και επιμνημόσυνη δέηση. |
| |
| Από το "Εγχειρίδιο Τοπικής Ιστορίας" |
| |
| Καρδίτσα: Η πρώτη ελεύθερη πόλη στην Ευρώπη |
| Το 1941 ως και τα μέσα του 1942 οι Ιταλικές δυνάμεις κατοχής ήλεγχαν την περιοχή της Καρδίτσας έως και τον ορεινό όγκο της. Όχι όμως για πολύ, καθώς οι αντιστασιακοί πολεμικοί σχηματισμοί ενισχυόμενοι καθημερινά, παρενόχλησαν αρχικά τα ιταλικά στρατεύματα. Ήδη από το φθινόπωρο του 1942, οι Ιταλοί έχασαν οριστικά τον έλεγχο και εκτοπίστηκαν από τα βουνά των αγράφων. Τα ορεινά της Καρδίτσας, της Θεσσαλίας γενικότερα, βρέθηκαν έτσι στην καρδιά της ιδιότυπης αυτής ελεύθερης και αυτοδιοικούμενης Ελλάδας της περιόδου 1942 - 1944. Οι έλληνες αντιστασιακοί ανατίναξαν την σιδηροδρομική γέφυρα Καράμπαλη και τη γέφυρα στους Στεφανουσαίους μεταξύ Καρδίτσας και Τρικάλων. Η σιδηροδρομική συγκοινωνία διακόπηκε, ενώ ο δρόμος Καρδίτσα - Τρικάλων ήταν σε κακή κατάσταση, δυσχεραίνοντας την έλευση κάθε πιθανής ενίσχυσης από τα Τρίκαλα. Οι Ιταλοί λάμβαναν πλέον τα μέτρα τους, φοβούμενοι επίθεση ακόμη και στους στρατώνες τους. Έπειτα από απανωτές συσκέψεις, αποφάσισαν την εκκένωση της Καρδίτσας. Το βράδυ της 10ης Μαρτίου 1943 επέβαλλαν απαγόρευση της κυκλοφορίας στην πόλη και την ίδια νύχτα συμπτύχθηκαν εσπευσμένα στα Τρίκαλα. |
| |
| Το πρωί της επόμενης, οι Καρδιτσιώτες ξύπνησαν σε μια πόλη ελεύθερη από τις δυνάμεις του Άξονα. Η Καρδίτσα ήταν η πρώτη ελεύθερη πόλη στην Ευρώπη. Στις 12 Μαρτίου τα τμήματα της Αντίστασης εισήλθαν συνταγμένα, πραγματοποιήθηκε παλλαϊκή συγκέντρωση, εκφωνήθηκαν λόγοι και επικράτησε μεγάλος ενθουσιασμός. Η Καρδίτσα έγινε έτσι, η πρωτεύουσα όλης της ελεύθερης ελλαδικής ζώνης όχι μόνο γιατί αποτελούσε τη μεγαλύτερη σε πληθυσμό ελεύθερη πόλη αλλά κυρίως διότι διαδραμάτιζε ρόλο οικονομικής πρωτεύουσας με γνώμονα τους πόρους της περιοχής σε αγροτικά προϊόντα και ζωικό κεφάλαιο. Ήταν άλλωστε το εμπορικό κέντρο του πλούσιου Θεσσαλικού Κάμπου και σημαντικός κόμβος μεταφοράς εμπορευμάτων μεταξύ της βόρειας, της νότιας και της δυτικής Ελλάδας. Από την πόλη εφοδιάζονταν η Αντίσταση, η συμμαχική αποστολή, το εμπόριο και οι κάτοικοι των ελεύθερων περιοχών. Οι δραστήριοι Καρδιτσιώτες έμποροι, βιοτέχνες και επαγγελματίες προμηθεύονταν πλέον οτιδήποτε είχε ζήτηση σε ικανοποιητικές ποσότητες καθώς έπαψαν πια να υπόκεινται στην κατοχική απαγόρευση διακίνησης τροφίμων. Οι εγγλέζικες λίρες των Συμμάχων μετατρέπονταν σε δραχμές και χρησιμοποιούνταν για την προμήθεια αναγκαίων ειδών, που διοχετεύονταν κατόπιν στην Αντίσταση. Οι κρατικές υπηρεσίες και οι δημοτικές αρχές παρέμειναν, παρότι οι δυνάμεις της Αντίστασης, οι οποίες είχαν εγκατασταθεί στν πόλη, μπορούσαν να εγκαταστήσουν λαϊκή εξουσία. Η ΕΜΠΡΟΣ, η μοναδική έως τότε αντιστασιακή εφημερίδα που εκδίδονταν παράνομα και πριν από την απελευθέρωση, όπως και η νεοεκδοθείσα στις εγκαταστάσεις του ΝΕΟΥ ΑΓΩΝΑ "Φωνή του Ε.Α.Μ." κυκλοφορούσαν πέον ελεύθερα στην Καρδίτσα από τις 13 Μαρτίου. Τα φύλλα τους διακινούνταν παράνομα κα ιστις άλλες Θεσσαλικές πόλεις, αλλά και στην Αθήνα μέσα σε τσουβάλια με φασόλια και άλλα αγροτικά προϊόντα.
Στο μεταξύ οι Ιταλοί συνέχισαν τις αιφνιδιαστικές επιδρομές όπως εκείνη στις 12 Απριλίου 1943 η οποία κόστισε έξι ζωές. Οι αντάρτες αναγκάστηκαν να φυγαδεύσουν τις αντιστασιακές οργανώσεις από την πόλη, φυγαδεύοντας ταυτόχρονα στο βουνό τα τόσο απαραίτητα για τον αγώνα πιεστήρια και τα υλικά τους όπως μελάνι και χαρτί. Τα τυπογραφεία εγκαταστάθηκαν τότε στη Νεράιδα, το Νεοχώρι, στη Μούχα και στη Φυλακτή, στην ευρύτερη περιοχή της σημερινής λίμνης Πλαστήρα, απ´όπου και εξέδιδαν χιλιάδες φύλλα τα οποία διοχέτευαν τόσο στην κατεχόμενη Θεσσαλία όσο και στις ελεύθερες περιοχές της. |
| |
| "Όψεις της Ιστορίας και της Τοπικής Αυτοδιοίκησης". Εκδοση ΤΕΔΚ Ν.Καρδίτσας 2010 |
|
