Αρχική     Ευρετήριο Ενότητας Λαϊκή Βιβλιοθήκη "Η Αθηνά"   Της Ζωής Χαλάτση Η Καρδίτσα, πρωτεύουσα του ομώνυμου νομού χαρακτηρίζεται ως μια τυπική επαρχιακή πόλη, χωρίς ιδιαίτερες ιστορικές καταβολές , αφού μόλις το 1881(18Αυγούστου) απελευθερώθηκε από την οθωμανική δουλεία. Παρά το γεγονός της μη ύπαρξης σήμερα αξιόλογων ιστορικών μνημείων, η σχετικά κοντινή συλλογική ιστορική μνήμη και οι γραπτές αναφορές αξιόλογων εκπροσώπων του πνευματικού κόσμου της πόλης επιτρέπουν μία λεπτομερή καταγραφή του ιστορικού γίγνεσθαι και την εξαγωγή σημαντικών συμπερασμάτων. Αδιάρρηκτα συνδεδεμένος με την ιστορική αυτή διαδρομή της πόλης είναι ο ρόλος και η πορεία της Λαϊκής Βιβλιοθήκης της «Η ΑΘΗΝΑ». Στις αρχές του 20ου αι., η δυτική Θεσσαλία, χωρίστηκε στο νομό Τρικάλων και στο νομό Καρδίτσας. Η Καρδίτσα αριθμούσε περίπου τους 10.000 κατοίκους. Η οικονομική ζωή ήταν συνυφασμένη με τηn αγροτική εκμετάλλευση και την κτηνοτροφία του νομού , που παρουσίαζε έντονα τα στοιχεία της υπανάπτυξης και της καθυστέρησης, ενώ σχεδόν ανύπαρκτη είναι η βιοτεχνική ανάπτυξη. Αντανάκλαση αυτών των χαρακτηριστικών ήταν και οι δραστηριότητες στο δευτερογενή τομέα. Τα σημάδια από τη μακραίωνη οθωμανική δουλεία ήταν ιδιαίτερα εμφανή και εκφραζόταν σε όλους τους τομείς της κοινωνικής και πολιτιστικής ζωής της πόλης. Από το λήθαργο αυτό της πολύχρονης οθωμανικής κατάκτησης άρχισε να συνέρχεται πολύ μετά την απελευθέρωσή της (1881) και κυρίως κατά τον μεσοπόλεμο, τότε που ήταν έντονη η διακίνηση των ιδεών. Κορυφαία γεγονότα παγκόσμιας εμβέλειας (Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος, η εκπαιδευτική μεταρρύθμιση του 1917, Ρωσική Οκτωβριανή Επανάσταση, Μικρασιατική Τραγωδία 1922), επιδρούν καταλυτικά στην πνευματική αφύπνιση της πόλης και συμβάλλουν στην δημιουργία νέων πολιτικών και κοινωνικών δεδομένων. Στις συνθήκες αυτές σοβαρή πνευματική κίνηση με πρόγραμμα και προσανατολισμό δεν είχε φανεί ακόμα. Κίνηση του βιβλίου δεν υπήρχε. Η βιβλιόφιλη μερίδα του κοινού απήλαυνε κυριολεκτικά τα αμφιβόλου ποιότητας μυθιστορήματα, που κυκλοφορούσαν κατά εκατοντάδες. Στα βιβλιοπωλεία τα λογοτεχνικά, τα επιστημονικά και εγκυκλοπαιδικά βιβλία έμεναν στα ράφια τους αζήτητα. Ευτυχείς όσοι κατατοπιζόταν από άλλους στην εκλογή βιβλίων και όσοι φυσικά είχαν την οικονομική δυνατότητα να αγοράζουν βιβλία. Η ανάγκη όμως να δημιουργηθεί μια βιβλιοθήκη για το ευρύ κοινό, για το κοινό που δεν είχε τα μέσα να έχει τη δική του βιβλιοθήκη, ρίζωνε όλο και πιο βαθιά ημέρα με την ημέρα. Είχε σχεδόν κατανοηθεί η σημασία της Λαϊκής Βιβλιοθήκης, που θα μπορούσε να συμπληρώσει την ανθρωπιστική και εγκυκλοπαιδική μόρφωση του επαγγελματία και του εργάτη, του μαθητή και του φοιτητή, που με την έλλειψη αυτής της βιβλιοθήκης έχαναν τον καιρό τους χαρτοπαίζοντας στα καφενεία ή διαβάζοντας τα αστυνομικά και ληστρικά μυθιστορήματα της εποχής. Μέσα σε αυτή τη διαμορφωμένη κατάσταση υπήρξε μια ομάδα νέων επιστημόνων που είχε τη γνώμη ότι η ανθρωπιστική και εγκυκλοπαιδική μόρφωση δεν έπρεπε να είναι κτήμα των λίγων, αυτών δηλαδή που είχαν τα οικονομικά μέσα να έχουν ιδιωτικές βιβλιοθήκες. Επίσης πίστευαν ότι θα έπρεπε να δοθεί ένα τέλος στην τεράστια κατανάλωση των ληστρικών και αστυνομικών μυθιστορημάτων, των φυλλαδίων του Καραγκιόζη και άλλων παρόμοιων κατώτερων μέσων και ότι δε θα έπρεπε να μένει ακόμα άγνωστη η ελληνική και ξένη φιλολογία και η βιβλιογραφία σε όλους τους τομείς της ανθρώπινης σκέψης. Μέσα σε αυτό το κλίμα, δειλά-δειλά, ωρίμασε η ιδέα για την ίδρυση μιας λαϊκής βιβλιοθήκης με πολλούς και φιλόδοξους στόχους.   Έτσι, στις 30 Αυγούστου 1927 ο Σύλλογος Λαϊκής Βιβλιοθήκης «Η ΑΘΗΝΑ» με στόχο, όπως δηλώνεται στο καταστατικό, «να καταστήσει προσιτόν εις το κοινόν παν βιβλίον ή άλλο μέσον χρήσιμον δια την διαπαιδαγώγησιν αυτού». Το αρχικό καταστατικό φέρει ημερομηνία 30-8-1927 και αποτελείται από 50 άρθρα : Για το προσωρινό Διοικητικό Συμβούλιο με ειδική μεταβατική διάταξη (άρθρο 48 του καταστατικού) ορίζονται με προσωρινά καθήκοντα μέχρι της 31ης Δεκεμβρίου 1928 τα παρακάτω ιδρυτικά μέλη: 1) Κύριλλος Ψυχογυιός, πρόεδρος, 2) Βασίλειος Λιόλιος, αντιπρόεδρος, 3) Απόστολος Βογιατζής, γραμματέας, 4) Ιωάννης Θεολόγης, 5) Δημήτριος Χατζηγώγος, σύμβουλοι. Με μεταβατική επίσης διάταξη (άρθρο 50 του καταστατικού) ορίζεται Εξελεγκτική Επιτροπή, προσωρινά από τα ιδρυτικά μέλη Κύριλλο Καρμπαλιώτη, 2) Ευάγγελο Ριζόπουλο και 3) Χαρίλαο Μακρή. Εποπτικό Συμβούλιο σωματείου αναγνωρίζεται από τους ιδρυτές του απρόσωπο, αποτελούμενο από τους: 1) Σεβασμιώτατο Μητροπολίτη Φαναρίου, Θεσσαλιώτιδος και Φαρσάλων 2) εισαγγελέα, 3) δήμαρχο 4) γυμνασιάρχη, 5) πρόεδρο δικηγορικού συλλόγου, 6) πρόεδρο ιατρικού συλλόγου, 7) πρόεδρο ομοσπονδίας επαγγελματιών, 8) πρόεδρο γεωργικού συλλόγου, με αρμοδιότητες που καθορίζονται στα άρθρα 30-33 του καταστατικού, με προορισμό την καθοδήγηση του συλλόγου για την επακριβή εκπλήρωση του σκοπού του. Η Σφραγίδα Σωματείου φέρει κυκλικά τον τίτλο: « Σύλλογος Λαϊκής Βιβλιοθήκης Καρδίτσης, η Αθηνά» και στο μέσο τη θεά Αθηνά. Ως ιδρυτικά μέλη υπογράφουν το καταστατικό του σωματείου οι: 1) Κύριλλος Ψυχογυιός, 2) Βασίλειος Λιόλιος, 3) Απίστολος Γρίβας, 4) Απόστολος Βογιατζής, 5) Ευάγγελος Ριζόπουλος, 6) Χαρίλαος Μακρής, 7) Ιωάννης Θεολόγης, 8) Απόστολος Γερμανόπουλος, 9) Κύριλλος Καρμπαλιώτης, 10) Δημήτριος Χατζηγώγος, 11) Πολύκαρπος Τσικρίκης και 12) Σωτήριος Αναγνώστου. Ως αίθουσα βιβλιοθήκης χρησιμοποιήθηκε η αίθουσα που βρίσκεται εντός του Μητροπολιτικού Μεγάρου, τη χρήση της οποίας προσέφερε ο σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Ιεζεκιήλ. Σε αυτό το σημείο είναι σημαντικό να γίνει μια σύντομη αναφορά στην αξιοσημείωτη και συγκινητική στήριξη που προσέφερε ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Φαναρίου, Θεσσαλιώτιδος και Φαρσάλων Ιεζεκιήλ στο Σύλλογο της Λαϊκής Βιβλιοθήκης. Συμμετέχει στο εποπτικό Συμβούλιο του Συλλόγου, παραχωρεί μια αίθουσα του Μητροπολιτικού Μεγάρου ως χώρο της Βιβλιοθήκης, στήριξε το Παιδικό θέατρο γιατί με την παρέμβασή του αίρεται η εγκύκλιος του Υπουργείου Παιδείας που απαγόρευε τη συμμετοχή των μαθητριών σε θεατρικές παραστάσεις εκτός σχολείου, βοήθησε στην ανέγερση μεγάρου « καταλλήλου και εκπληρούντος τας πολλαπλάς ανάγκας του συλλόγου, το οποίο δεν είναι μόνον μία απλή βιβλιοθήκη αλλά και ένας σύλλογος ευρύτερων πνευματικών επιδιώξεων». Ο Ιεζεκιήλ ήθελε με αυτό το κτίριο να περιθάλψει "δια παντός τους νέους της περιοχής. Το μέγαρο αυτό ήταν πολλαπλών πολιτιστικών χρήσεων. Έτσι, στις 15-3-40 κατέθεσε για το σκοπό αυτό εξ ιδίων, 110.000 δραχ. σαν πρώτη δόση για να στεγασθούν τα νιάτα της Καρδίτσας των ιδρυμάτων της πόλης: Λαϊκή Βιβλιοθήκη, Ορφέας και Αναγέννηση. Στο παράρτημα παρατίθεται η επιστολή που έστειλε ο Ιεζεκίηλ. Γενικά στο πρόσωπο του Μητροπολίτη Ιεζεκιήλ ο Σύλλογος της Λαϊκής Βιβλιοθήκης βρήκε έναν ένθερμο και προθυμότατο υπερασπιστή, γεγονός που συνέβαλε στην εδραίωση του έργου του Συλλόγου στη συνείδηση των κατοίκων. Για το σύνολο της προσφοράς του ανακηρύχτηκε στη Γενική Συνέλευση του Συλλόγου τον Ιανουάριο του 1930 « επίτιμον μέλος του Συλλόγου» . Τον Οκτώβριο έγιναν εγκαίνια της Βιβλιοθήκης και οι πολλοί χαιρέτησαν την κίνηση αυτή των νέων επιστημόνων ως καλό οιωνό για την δύσμοιρη επαρχία. Γρήγορα οργανώθηκε το Δανειστικό Τμήμα, που εξυπηρετούσε τους βιβλιόφιλους και το μαθητικό πληθυσμό. Βιβλιοθηκάριος ήταν ο Σόλων Ευαγγελόπουλος, άνθρωπος με προσωπικότητα και γνώσεις για το βιβλίο. Από εδώ και πέρα μαζί με τα πρώτα βήματα του Συλλόγου αυτού αρχίζει και η πρώτη συγκέντρωση της πνευματικής κίνησης της Καρδίτσας. Στη μικρή Βιβλιοθήκη, που με την πρώτη αγορά και τις αθρόες δωρεές βιβλίων άρχισε να μεγαλώνει, συγκεντρώνονταν μαθητές Γυμνασίου, λίγοι φοιτητές και πιο σπάνια κάποιος επιστήμονας. Στους ιδρυτές δεν έλλειψε το ενδιαφέρον για αυτό και από τα πρώτα χρόνια ακόμη, μέσα στα επιτρεπόμενα όρια βέβαια, η βιβλιοθήκη πλουτιζόταν σημαντικά. Είναι αλήθεια ότι ο Σύλλογος της Λαϊκής βιβλιοθήκης "Η ΑΘΗΝΑ" παρουσίασε και συνεχίζει να παρουσιάζει ένα πολυσχιδές έργο με την εκπαιδευτική, κοινωνική και εκπολιτιστική δράση του: Ίδρυση Εσπερινού Σχολείου, πραγματοποίηση Συνεδρίων, συμμετοχή σε καλλιτεχνικά δρώμενα αλλά και πολλά άλλα συνδέουν ένα έργο πρωτοπόρο και προοδευτικό σε βαθμό που ουδέποτε άλλοτε στο παρελθόν έχει να παρουσιάσει η δυτική Θεσσαλία. Για αυτό το έργο εξάλλου αλλά και για τη γενικότερη συμβολή της βραβεύτηκε το 1987 από την Ακαδημία Αθηνών. Όπως όλες οι μεγάλες πρωτοβουλίες έτσι και οι δραστηριότητες του Συλλόγου συνάντησαν την αντίδραση από την συντήρηση και το κατεστημένο του τόπου. Αυτή η αντίδραση εκφράστηκε με τη δίκη του 1932. Το Δ.Σ. της Βιβλιοθήκης κατηγορήθηκε, άδικα, ότι μέσω συγκεκριμένων βιβλίων που είχε, έκανε προσπάθεια μύησης των μαθητών που επισκεπτόταν τη βιβλιοθήκη στον Μαρξισμό και τον Κομμουνισμό. Σήμερα, 80 χρόνια από την ίδρυσή της, η Λαϊκή Βιβλιοθήκη καταφέρνει με σύνεση και θάρρος να ξεπερνά όλες τις δυσκολίες και να προχωρά στα προοδευτικά βήματα των ιδρυτών της. Οι συλλογές της Λαϊκής Βιβλιοθήκης